zonguldak tarihi

zonguldak tarihi:

Zonguldak'a Eskiçağ'dan İtibaren Hakim Olan Devlet ve İmparatorluklar

Frig Etkisi M.Ö. 1200-676
Kimmerler M.Ö. 6. yy
Lidyalılar M.Ö 6 .yy
Pers Egemenliği M.Ö 546-334
Roma Dönem M.Ö. 70- M.S. 395
Bizans Dönemi 395-13. yy
Anadolu Selçuklu Dönemi 1084-13. yy
Candaroğulları 1335-1460
Osmanlı Dönemi 1460-1920
Cumhuriyet Dönemi 1920 -....

Coğrafi konum olarak önemli noktada bulunan bugünkü Zonguldak topraklarında Eskiçağda Kimmerler ,ve Frigler buraya sahip olmak için mücadele etmişlerdir.Daha sonra bu mevkiye Lidyalılar egemen olup ,ardından güney doğudan gelen savaşçı topluluk persler tarafından istila edilmiştir.Perslerden sonra marmara,ege ve karadenizin sinop kıyılarına kadar olan bölüme kadar Roma egemenliği altına alınmıştır.395 yılında Romanın ikiye bölünmesiyle Anadolu da Bizans hakimiyeti başlamıştır.1045 yılına gelindiğinde doğuda abbasilerin yok olduğu bir dönemde Bizansın karşısına büyük bir güç olarak Selçukoğulları meydana çıkacaktır.Nitekim 1048 da pasinler ve 1071 malazgirt savaşından sonra Anadolu'ya karşı Türk akınları başlamış,Bizans toprakları günden güne daralmıştır..Selçuklular Bizansa ait Sinop,Zonguldak ve sahil şeridini 1084 yılında ele geçirmeye başladılar.Fakat 1243 yılında Anadolu moğollar tarafından istila edilip,Zonguldak ve diğer sahil kentleri moğolların eline geçmiştir.Bu istila döneminde Anadolu da Türkmenlerin Oluşturduğu beylikler kurulmaya başlayacaktır.Candaroğulları adıyla kurulan beylik 1335 yılına geldiğinde siyasi sınırlarını genişleterek Zonguldak ,Bolu,ve Ereğli havalisine hakim duruma geldi.Zonguldak toprakları yaklaşık 125 sene boyunca Candaroğullarına bağlı kalmıştır.Fatih Sultan Mehmet'in İstanbul'un fethinden 7 yıl sonra yani 1460 da Candaroğulları Osmanlı devletine katıldığından,Zonguldak,Bolu,Çankırı yörelerinde Osmanlı hakimiyeti, yaklasık 460 yıl ,Cumhuriyetin kuruluşuna kadar devam etti.

Görüldüğü gibi,Zonguldak toprakları tarih sahnesinde farklı farklı devletlerin ve imparatorlukların yaşam noktası olmuştur.

Bu Tarihsel Süreçte Zonguldak'da Hangi Din ve Kültürler Etkili oldu? Devletler ve İmparatorların faaliyetleri nelerdi?????

M.Ö. 85 yılında Bythinia’ya girerek İzmit’i yağmalayan Romalılar, M.Ö. 70 yılında Ereğli’den Samsun’a kadar olan Karadeniz kıyılarını da ele geçirmişlerdir. Dolayısıyla Zonguldak bölgesi, Roma’nın bir vilayeti haline gelmiştir. Bu dönemde Romalılar kıyı kentlerini onarmışlar, Herakleia, Teion, Amastris, ikincil yollarla Nikomedia (İzmit) - Amasia (Amasya) anayoluna bağlanmıştır.

Hıristiyanlık öncesi dönemde yörede çok tanrılı bir inanç hâkimdi, başta Zeus olmak üzere birçok tanrı ve tanrıçaya tapılmaktaydı, bölgede özellikle deniz tanrısı Poseidon büyük saygı görmekteydi. Hıristiyanların baskı altında tutulduğu dönemde bu baskıdan kaçan Hristiyanlar Anadolu’ya sığınmış ve bugün Ereğli ilçesinde bulunan Ayazma Deresi Vadisi’ndeki mağaralar (Cehennemağzı Mağaraları) kilise olarak kullanılmıştır.

Bizans Dönemi: Bizans Döneminde (VII. Yüzyıl) Herakleia, Tieion ve Amastris, İmparatorluğun doğudaki merkezi olan Trapezus yolu üzerindeki önemli uğrak yerleri idi. Türklerin Anadolu’da yayılmaya başladığı dönemde (XI. Yüzyıl), Zonguldak ve çevresindeki kentler küçük birer kasaba-kale görünümündeydi. Bu yıllarda Bizans idaresinin zayıflaması nedeniyle bölgede önemli güvenlik problemleri yaşanmaktaydı.

Anadolu Selçuklu ve Beylikler Dönemi: Selçuklu döneminde bölge Türkler ve Bizanslılar arasında zaman zaman el değiştirmiş, kıyı kesimlere ise Cenovalı gemiciler hakim olmuştur. Bölgede Bizans İmparatorluğu’nun iradesinin zayıflamasıyla ortaya çıkan bu sıkıntılı dönemde Türkler Anadolu’ya akınlar düzenlemeye başlamışlar ve bu dönemde Zonguldak çevresinde görülen ilk Türk Komutanı Emir Karatekin olmuştur. Emir Karatekin, 1084’te Ulus, Bartın ve Devrek topraklarını ele geçirmiştir. Sonraları ise kıyı bölgelerine yönelerek tüm Zonguldak yöresinde hakimiyet sağlamıştır. Ancak, Büyük Selçuklular ile Anadolu Selçukluları arasındaki çekişme sebebiyle Zonguldak ve havalisi 1086’da tekrar Bizanslıların eline geçmiştir.

Haçlı Seferleri ve 1107’de I. Kılıçarslan’ın ölümüyle çıkan taht kavgaları nedeniyle Selçuklular, Zonguldak ve çevresinde etkili olamamışlar, bu durumdan faydalanan Danişmendliler ise, Karadeniz kıyılarını zaptederek Ereğli’ye kadar ilerlemişlerdir. II. Kılıçarslan’ın 1155’te tahta geçmesiyle yeniden güçlenen Anadolu Selçuklular, 1176’da Bizans ordusunu ağır bir yenilgiye uğratmış ve 1178’de Danişmendliler devletini ortadan kaldırmış ancak yine de Zonguldak ve yöresinde egemenlik sağlayamamışlardır.

IV. Haçlı Seferi sırasında Latinler, 1204’te Konstantinapolis’i ele geçirerek bir Latin imparatorluğu kurmuşlardır. Haçlılardan kaçan Bizanslılar, Trabzon-Rum ve İznik-Bizans imparatorluklarını meydana getirmişler ve kısa zaman içinde sınırlarını genişleten Trabzon Rumları, İznik Bizanslılarına yenilince Zonguldak yöresi İznik Bizans İmparatorluğu’na bağlanmıştır.

XIII. yüzyıl sonlarında, iç kısımların Türkler, kıyıların ise Cenovalı gemiciler tarafından kontrol altına alınması üzerine Zonguldak ve çevresinde Bizans hâkimiyeti son bulmuştur. Eflani, Devrek, Bartın, Safranbolu, Ulus ve şimdiki Karabük toprakları, 1335’te bağımsızlığını elde eden Candaroğulları Beyliği’nin sınırları içine girmiştir.Osmanlılar, 1380 yılında Cenevizlilerle anlaşarak Karadeniz Ereğli’yi satın almışlardır. 1392’de Yıldırım Beyazıt, Zonguldak bölgesini Osmanlı topraklarına katmış, ancak 1402 Ankara Savaşında Timur’a yenilince alınan topraklar tekrar Candaroğulları Beyliği’nde kalmıştır. Padişah Çelebi Mehmet, Zonguldak’ın güney kesimini 1417’de Osmanlı topraklarına katarken, kıyı şeridindeki iskelelerde ticari yaşam Cenevizlilerin elinde kalmıştır.

Osmanlı Dönemi: 1460 yılında Fatih Sultan Mehmet Amasra’yı alarak Candaroğulları Beyliği’nin egemenliğine son vermiştir. Osmanlı Devleti’nin ilgisini çekmeyen Zonguldak ve yöresi önce 1654 yılında Kazak korsanlarca, sonra da korsanlara karşı halkı korumak amacıyla gelen yeniçerilerce yağmalanmıştır. Ekonomik ve ticari önemini yitiren bölgeye Osmanlı devleti sahip çıkmadığı için eşkıyaların bölgedeki hâkimiyeti halkı göçe zorlamış, ancak 1829 yılında taşkömürünün bulunmasıyla tekrar önem kazanan bölge 1882 yılından sonra yabancı sermayenin de ilgi merkezi haline gelmiştir. Taşkömürü havzasındaki üretim ocakları İngiliz, Fransız, Alman, Belçika, Rus, Yunan ve yerli şirketlerce çalıştırılmaya başlanmış, yöredeki şirketlerinin haklarını korumak, kömür üretimini artırmak bahanesiyle Fransız askerler 08.03.1919’da Zonguldak’ı, 08.06.1919’da da Kdz. Ereğli’yi işgal etmişlerdir.

Cumhuriyet Dönemi: Zonguldak, taşkömürünün 1829 yılında Uzun Mehmet tarafından bulunmasından önce küçük bir yerleşim yeri idi. 14 Mayıs 1920’de müstakil mutasarrıflık olan Zonguldak Merkez, Bartın, Hamidiye (Devrek), Ereğli kazalarından oluşmaktaydı. 19. yüzyılda madenlerin faaliyete geçmesi ile havzaya yerli ve yabancı sermaye girişi başlamıştır. Kömür ocaklarının birbiri ardına açılmasıyla değişen ekonomik ve sosyal koşullar, maden ocaklarının açıldığı alanda yeni bir yerleşim birimi meydana getirmiştir. Zonguldak 1920 yılına kadar kaza teşkilatı olarak yönetilmiştir. Cumhuriyetin kurulmasıyla birlikte 1 Nisan 1924 tarihinde il olmuştur. Bu gelişme ile Zonguldak Cumhuriyet sonrası kurulan ilk il olma özelliğini taşımaktadır.

1927 yılında Safranbolu kazası, 1944 yılında ilçe olan Çaycuma ve Ulus, 1953’te Karabük ve Eflani, 1957’de Kurucaşile, 1987’de Alaplı, Amasra ve Yenice kasabaları, 1990’da ilçe olan Gökçebey Zonguldak’a bağlanmıştır. 28.08.1991 tarihinde Bartın’ın il olması sonucu Bartın’ın yanı sıra Amasra, Ulus, Kurucaşile; 6.6.1995 tarihinde ise Karabük’ün il olmasıyla Eflâni, Safranbolu ve Yenice ilçeleri Zonguldak’tan ayrılmıştır. 1990’lı yıllara kadar bu üç ili bünyesinde barındıran ve 13 ilçesi olan Zonguldak’ın ilçe sayısı bu illerin ve ilçelerin ayrılmasıyla beşe düşmüştür.

yazar: TaNeR  nıckı : tarihci67
bu yazarli bı ıcın   arkadaşıma tşkr ederız